Na de Tweede Wereldoorlog waren er arbeidstekorten in de Nederlandse industrie en bouw. Daarom wierf de overheid jonge werkkrachten in de landen rond de Middellandse Zee, als 'gastarbeiders'. Ze zouden tijdelijk blijven, hoefden geen Nederlands te leren en mochten hun vrouwen niet meenemen.

Al in 1949 arriveerden de eerste Italianen. Een speciaal selectieteam had ze in onder meer Milaan en Sardinië geronseld. Sommige werkgevers vonden de Italianen 'lastig en lui' en zochten in de jaren zestig zelf naar 'betere' werkkrachten. Met een tolk en luidsprekers reden ze door Spaanse, Griekse en Joegoslavische steden en later door Turkije en Marokko, om mannen te lokken. Een werkgever: 'Ze wilden allemaal, konden bij ons veel meer verdienen, zeker een gulden per uur.'

Omstreeks 1967 werkten zo'n vierduizend Marokkaanse gastarbeiders in de Limburgse mijnen en nog eens duizenden Marokkanen en Turken - beiden stonden bekend als harde werkers - in de scheepsbouw, textiel- en metaalindustrie.

Ze woonden in pensions of barakken, soms wel met 20 man op een kamer en aten Hollandse kost. Het werk was zwaar, maar ze werden vriendelijk ontvangen. 'Mensen boden je spontaan koffie aan en we vielen in de smaak bij meisjes', vertelt een Turk. Een Marokkaan: 'Je kreeg gratis rondjes in het café omdat je kroeshaar had.'

Na 1970 verslechterde de economie en stopte Nederland met werven. Maar de gastarbeiders wilden blijven en lieten hun familie overkomen. De overheid besefte pas laat dat ze niet zouden vertrekken. Vanaf dat moment werden de toelatingseisen voor migranten strenger. In de jaren negentig spraken politici voor het eerst over integratieproblemen.