Huwelijk kroonprins Willem-Alexander en Máxima

In 2002 trouwden kroonprins Willem-Alexander en de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Door het verleden van haar vader was Maxima aanvankelijk een omstreden huwelijkspartner voor de kroonprins. Jorge Zorreguieta was in Argentinië minister van Landbouw geweest ten tijde van de militaire dictatuur (1976-1983) onder generaal Jorge Videla. In de Tweede Kamer was veel verzet tegen de komst van de vader naar het huwelijk. De toenmalige minister-president Wim Kok moest spitsroeden lopen om de toestemmingswet voor het huwelijk in de Tweede Kamer aangenomen te krijgen. Door onder meer de inschakeling van oud-minister van Buitenlandse Zaken, Max van der Stoel, werd voorkomen dat de troonopvolging van de prins in gevaar kwam. Jorge Zorreguieta was niet bij de huwelijksvoltrekking aanwezig.

Huwelijk kroonprins Willem-Alexander en Máxima - Bron: anp-archief

De euro

Per 1 januari 2002 werden nieuwe euromunten en bankbiljetten in omloop gebracht. De vertrouwde Nederlandse gulden verdween daarmee uit het geldcircuit. Veel Nederlanders betreurden het verdwijnen van de ‘harde’ gulden. Niet alleen om nostalgische redenen en vanwege de economische waarde, maar ook doordat de euro werd gezien als oorzaak van veel prijsverhogingen. Al vanaf 1 januari 1999 was de euro in Nederland en tien andere Europese landen de officiële munt. Deze landen moeten aan strenge financiële en economische voorwaarden voldoen, zoals hun tekort op de begroting onder de 3% houden. Op 1 januari 2002 werd de euro in twaalf Europese landen wettig betaalmiddel. De gehele omwisseloperatie in al die landen werd strak georkestreerd door de Europese Centrale Bank (ECB), onder leiding van de Nederlander Wim Duisenberg (1935-2005).

Val kabinet Kok II

Op 16 april 2002 viel het kabinet Kok II. De directe aanleiding was een rapport van het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie) over de val van de enclave Srebrenica. Nederlandse militairen (Dutchbat) beveiligden deze ‘ safe area’ in voormalig Joegoslavië. In de enclave verbleven 50.000 mensen die waren omsingeld door Bosnisch-Servische strijdkrachten. Op 11 juli 1995 werd de enclave door deze strijdkrachten ingenomen, waarbij naar schatting achtduizend moslimmannen en -jongens werden afgevoerd en vermoord.

In Nederland werden steeds meer vragen gesteld over de inzet van Dutchbat om de val en de daarop volgende massamoord te voorkomen. Het NIOD-rapport moest hier duidelijkheid in brengen. Enkele conclusies uit het rapport waren dat de toenmalige minister-president Wim Kok onvoldoende de regiefunctie zou hebben vervuld en het ministerie van Defensie weinig tot geen inlichtingen had ingewonnen over de plaatselijke situatie. Ook was Dutchbat zonder een duidelijk mandaat naar Srebrenica uitgezonden. De minister-president, die destijds mede verantwoordelijk was voor de besluitvorming rondom de uitzending van de militairen, trok hieruit zijn conclusies en bood zijn ontslag aan. Vervolgens volgde het hele kabinet zijn besluit. De val van kabinet Kok II kwam enkele weken voor de nieuwe landelijke Tweede Kamerverkiezingen.

Moord op Pim Fortuyn

In de jaren 2001/2002 bleek Nederland rijp voor een nieuwe ‘ populistische’ rechtse politieke partij, die voor een ware politieke aardverschuiving zou gaan zorgen. Leider en woordvoerder van deze partij was Pim Fortuyn. Fortuyn was hoogleraar, columnist, schrijver en politicus. Hij leverde felle kritiek op de links-liberale kabinetten onder leiding van Wim Kok. In zijn boek ‘De puinhopen van 8 jaar paars’ schreef hij dat de twee achtereenvolgende Paarse coalitiekabinetten schuldig waren aan wanbeleid in de zorg, dat er een veel te laks immigratiebeleid werd gevoerd en dat ‘Nederland vol is’. Deze uitspraken veroorzaakten veel opschudding onder de Nederlandse bevolking, maar kregen ook veel bijval.

Pim Fortuyn - Foto Martijn Beekman / Hollandse Hoogte

Op 6 mei, op het hoogtepunt van zijn roem en vlak voor de landelijke Tweede Kamerverkiezingen op 15 mei 2002, waaraan hij met zijn partij ‘Lijst Pim Fortuyn’ (LPF) meedeed, werd hij bij het verlaten van een radiostudio in Hilversum neergeschoten. De dader was Volkert van der Graaf, werkzaam bij een milieubeschermingsorganisatie. Zijn motief om Pim Fortuyn te vermoorden was dat hij de man als een gevaar zag voor de zwakkeren in de samenleving. De begrafenis van Pim Fortuyn op 10 mei 2002 werd een grote demonstratie van protest en uiting van ongenoegen.

Verkiezingen Tweede Kamer

Na deze politieke moord legden alle politieke partijen voor een week de campagne voor de verkiezingen neer. De LPF besloot tot aan de verkiezingen door te gaan met Pim Fortuyn als postume lijsttrekker. Tijdens de verkiezingen stemden 1,1 miljoen kiezers op Pim Fortuyn. Veel mensen stemmen op emotionele gronden op de vermoorde lijsttrekker. De LPF werd in een keer met 26 zetels de tweede partij van Nederland. De uitslag van de verkiezingen gaf een politieke aardverschuiving te zien. De grootste verliezer was de PvdA die van 45 naar 23 zetels zakte en de VVD die 14 zetels kwijtraakte. Het CDA werd de grootste partij van Nederland en had dus nauwelijks van de opkomst van de LPF en een andere nieuwkomers in de politiek geleden. Aan de ‘Paarse’ kabinetten kwam evenwel een einde en kon het CDA, dat acht jaar in de oppositie had gezeten, aan de formatie beginnen van een nieuw kabinet. Dat nieuwe kabinet bestond uit de partijen CDA, LPF en VVD. Minister-president werd Jan Peter Balkenende van het CDA.

Prins Claus overleden

Op 6 oktober 2002 overleed de echtgenoot van koningin Beatrix, prins Claus van Amsberg. Hij bereikte de leeftijd van 76 jaar. Prins Claus, een Duitse diplomaat, trad op 10 maart 1966 in het huwelijk met kroonprinses Beatrix. Aanvankelijk verbleef prins Claus in de schaduw van zijn vrouw, de koningin der Nederlanden. Zijn grote betrokkenheid bij de ontwikkelingslanden in met name Afrika, zijn openhartige interviews en zijn humorvolle acties tegen het keurslijf waarin hij zich bevond, hadden hem zeer geliefd gemaakt bij vele Nederlanders. Prins Claus werd op 15 oktober 2002 bijgezet in de grafkelder van de koninklijke familie onder de Nieuwe Kerk in Delft.

Prins Claus van Amsberg - Bron: Wikipedia

Val Kabinet Balkenende

Op dezelfde dag dat prins Claus werd bijgezet in de Nieuwe Kerk in Delft, vergaderde het nieuwe kabinet onder leiding van Jan Peter Balkenende over een conflict tussen de LPF-ministers Bomhoff en Heinsbroek. Na de dood van Pim Fortuyn was er een machtsvacuüm ontstaan in de LPF, dat nu deel uitmaakte van de regering. Het geruzie over macht, beleid en doel van de partij werd tot in de vergaderzalen van de regering onderling uitgevochten. Vanwege de begrafenis van prins Claus werd de vergadering uitgesteld tot de volgende dag.
Op 16 oktober 2002, na 86 dagen regeren, viel het doek voor het kabinet Balkenende. Nog diezelfde dag diende Balkenende, na de Tweede Kamer te hebben geïnformeerd, schriftelijk het ontslag van het kabinet in bij de koningin. Er bleek onvoldoende basis voor verdere vruchtbare en duurzame samenwerking binnen de coalitie. Het kabinet Balkenende I werd daarmee het op één na kortst zittende kabinet na de Tweede Wereldoorlog.