De Romeinen zijn de eersten die over deze streken en hun bewoners schrijven. Zo weten we dat in 'Germanië' (land van de Germanen) verschillende stammen wonen, zoals de Friezen in het noorden, de Bataven in het oosten en de Cananefaten in het westen. Omstreeks het begin van de christelijke jaartelling bewonen de Friezen de hele Noordzeekust. De Bataven ('Batavieren') worden later vereerd als de eerste opstandige en vrijheidslievende voorouders van de Nederlanders.

De Germanen komen weliswaar onder het juk van de Romeinen, maar ze profiteren er ook van. Deze periode brengt rust, wegen en scheepvaart op de rivieren, waardoor de handel bloeit. Er is een begin van stadsvorming, op plekken waaruit later Maastricht, Nijmegen en Utrecht groeien.

Het Romeinse Rijk begint vanaf ongeveer 250 in het noorden te bezwijken en rond 400 is het eigenlijk wel afgelopen met het Romeinse gezag in deze streken. Hierna is de situatie weer erg onduidelijk. Verschillende stammen trekken door de Nederlanden en verlaten deze weer. Met de Romeinen lijkt ook de beschaving zich terug te trekken. Het leven is voor de bewoners beduidend moeilijker, ook door een kouder en natter klimaat. Storm en overstroming teisteren de kuststreken. Grote stukken land spoelen weg, nederzettingen raken verlaten, moerassen groeien aan, het bos rukt weer op. Bewoonde gebieden in het oosten en zuiden raken ontvolkt.

Dit is hoofdstuk 2 uit Kortweg Nederland, een uitgave uit 2005 van Anno en NRC Handelsblad.