Om het land beter te beveiligen tegen overstromingen en een groter landbouwgebied te krijgen, wordt in 1932 de Zuiderzee afgesloten met een dijk. Hierna wordt 'nieuw land' gewonnen in IJsselmeerpolders.

De nieuwe democratie stelt veel mensen al snel teleur. Dit komt vooral in de jaren dertig tot uiting. Er ontstaat afkeer van het democratisch gekozen parlement dat geen oplossing weet te bieden voor de grote economische crisis, die velen langdurig werkloos maakt. Nieuwe groepen komen op, zoals de NSB (Nationaal Socialistische Beweging) onder leiding van Anton Mussert (1894-1946), die zich laat inspireren door het Italiaanse fascisme en Duitse nationaal-socialisme.

Nederland blijkt, ondanks een volgehouden neutrale politiek, niet buiten de Tweede Wereldoorlog te kunnen blijven. Op 10 mei 1940 trekken Duitse troepen Nederland binnen. Koningin Wilhelmina (1880-1962) en de regering vluchten naar Londen, van waaruit zij leiding proberen te geven aan het verzet tegen de Duitse bezetting.

Het is een ellendige periode van onderdrukking, roof en moord. Vooral het systematisch wegvoeren en vermoorden van ruim honderdduizend joodse Nederlanders is een trauma gebleven. Anne Frank (1929-1945), ondergedoken in het 'Achterhuis' in Amsterdam waarover zij een dagboek heeft bijgehouden, groeit na de oorlog uit tot internationaal symbool van de jodenvervolging. Ook veel jonge Nederlandse mannen duiken onder, om aan gedwongen arbeid in Duitsland te ontkomen.

In september 1944 wordt het zuiden van het land bevrijd door geallieerde troepen. Na een hongerwinter, die vooral in de steden in het westen veel slachtoffers maakt, volgt de bevrijding van de rest van het land op 5 mei 1945.

Intussen hebben Japanse troepen Nederlands-Indië veroverd en bezet (1942-1945). De Japanners houden alle Nederlanders vast in kampen, waarin zij onder erbarmelijke omstandigheden de oorlog doormaken.

Bij de capitulatie van Japan blijkt hoe sterk het vooroorlogse nationalisme van de Indonesiërs intussen is gegroeid. In 1945 roepen nationalisten de Republiek Indonesië uit.

Nederland wenst hieraan aanvankelijk niet toe te geven. Pas na twee zogenoemde politionele acties en een klassieke guerrillaoorlog volgt in 1949, onder sterke druk van de VS, erkenning van de onafhankelijkheid van Indonesië. Amerikaanse druk is ook nodig om in 1962 het laatste stukje Indonesië, Nieuw-Guinea, af te staan.

Suriname en de Antillen blijven onderdeel van het Koninkrijk, maar krijgen in 1954 een zekere mate van zelfstandigheid. In de jaren zeventig groeit de overtuiging dat deze gebieden onafhankelijk moeten worden. Suriname wordt dat in 1975. De Antillen blijven binnen het Koninkrijk. Over hun positie wordt nog steeds gesteggeld.

De toekomst van Nederland ligt in een voortgezet bondgenootschap met de voormalige partners uit de Tweede Wereldoorlog. Voor vaste militaire samenwerking tussen enkele Europese landen en de Verenigde Staten wordt in 1949 de NAVO opgericht. Nauwe economische samenwerking begint met een EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal) in 1952. Het moet de verhoudingen in Europa verbeteren, na een halve eeuw van verwoestende oorlogen. Een volgende stap wordt gezet in 1957 met de oprichting van de EEG (Europese Economische Gemeenschap), vastgelegd in het Verdrag van Rome.

Dit is hoofdstuk 9 uit Kortweg Nederland, een uitgave uit 2005 van Anno en NRC Handelsblad.