Filips II

In 1555 deed koning Karel V in Brussel afstand van de troon, ten gunste van zijn zoon Filips II. Zijn rijk omvatte dankzij oorlogen en huwelijken Spanje, Oostenrijk, een deel van Italië – en de Nederlanden, het huidige Nederland en België. In 1559 vertrok Filips II van Brussel naar Spanje om van daaruit zijn rijk te besturen.

Godsdienst

Tijdens het bewind van Filips II groeide in de Nederlanden het calvinisme, een protestantse stroming. Filips II was een vrome katholiek die hard liet optreden tegen de calvinisten. Bovendien wilde hij meer te zeggen hebben in de Nederlanden. Dat verslechterde de relatie tussen de koning en zijn land.

1566: Beeldenstorm

In 1566 leed de bevolking van de Nederlanden onder een hongersnood. Dat was al jaren niet meer voorgekomen. Het gebrek aan voedel vergrootte de ontevredenheid, wat uiteindelijk leidde tot de Beeldenstorm. Calvinisten sloopten en verwijderden systematisch beelden uit katholieke kerken. De opstand begon in augustus in het zuidwesten van Vlaanderen en verspreidde zich binnen twee weken naar het noorden. Tegen het einde van het jaar weigerden calvinisten in Doornik en Valencijn (het huidige Valenciennes in Noord-Frankrijk) garnizoenssoldaten uit Brussel binnen te laten. Daarop volgden de eerste kleinschalige gevechten.

1567: Alva

Filips II kon die onrust in de Nederlanden niet over zijn kant laten gaan. Hij stuurde eind 1566 tienduizend Spaanse soldaten onder leiding van de hertog van Alva naar de Nederlanden om de katholieke orde te herstellen. Alva en zijn leger kwamen pas na een lange reis vanuit Italië op 28 augustus 1567 in Brussel aan.

1567: Slag bij Oosterweel

Margaretha van Parma was de vertegenwoordigster van de Spaanse koning in de Nederlanden. In januari 1567 veroverde zij Doornik weer op de calvinisten. Vervolgens werd ze uitgedaagd door een legertje calvinisten onder leiding van Jan van Toulouse. Ze liet hem op 13 maart 1567 tijdens de Slag bij Oosterweel (bij Antwerpen) in de pan hakken. Dat was het eerste grote militaire treffen.

Slag bij Heiligerlee

Al deze gebeurtenissen kunnen gelden als begin van de strijd. Maar het officiële begin van de Opstand of Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) is de Slag bij Heiligerlee (in Groningen). Daar boekten de protestantse opstandelingen hun eerste overwinning op het centrale Spaanse gezag. Waarom wordt deze slag nu gezien als het ware begin van de strijd?

Eenentachtigjarige oorlog

Waarschijnlijk heeft dat simpelweg te maken met de naam Tachtigjarige Oorlog. Was de Vrede van Münster in 1647 of 1646 gesloten, dan golden vermoedelijk de Slag bij Oosterweel (1567) of de Beeldenstorm (1566) als beginpunt. Want de Tachtigjarige Oorlog klinkt nu eenmaal beter dan de Eenentachtigjarige of Tweeëntachtigjarige Oorlog.