Tot halverwege de zestiende eeuw waren 'de Nederlanden' een verzameling zelfstandige gewesten. Pas onder de vorsten Karel V en zijn opvolger Filips II werd een begin gemaakt om van de zeventien gewesten een staatkundige eenheid te maken. De eenheidspolitiek en de bestrijding van het protestantse geloof werden door Filips II alleen zo stevig aangepakt dat de Nederlanden in 1568 in opstand kwamen.

Na een moeizaam begin lukte het de opstandelingen in 1576 de Spaanse troepen uit de meeste gewesten te verdrijven. Het succes was echter van korte duur. Onder leiding van de Hertog van Parma veroverden de Spanjaarden opnieuw grote delen van de zuidelijke Nederlanden. Op 6 januari 1579 behaalde Parma ook nog een groot diplomatiek succes met de 'Unie van Atrecht'. De vijf meest zuidelijke gewesten (ongeveer het huidige België) kozen weer de kant van Spanje.

De noordelijke gewesten Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Groningen en Friesland, plus enkele Vlaamse en Brabantse steden reageerden met de 'Unie van Utrecht'. In dit verdrag werd afgesproken om door te blijven vechten tegen Spanje. De provincies die zich in de Unie verenigden vormden voor een groot gedeelte het grondgebied van het huidige Nederland. Daarom kon met recht worden gesproken van de geboorte van een onafhankelijk land.

Filips II moet er behoorlijk van hebben gebaald. Door zijn harde politiek waren de Nederlandse gewesten inderdaad een eenheid geworden. Maar dan wel een los van Spanje.