Tot 1648 hoorden de Nederlanden officieel bij het Heilige Roomse Rijk. Dit Duitse keizerrijk was in de tiende eeuw ontstaan met de kroning van keizer Otto I. Hoeveel macht de Duitse keizers hadden, veranderde voortdurend tijdens de middeleeuwen.

Een grote concurrent van de keizer was de paus, met wie hij steeds conflicten had over de vraag wie van de twee nou machtiger was. Ook moest de keizer rekening houden met de invloed van de Europese koningen, hertogen en andere vorsten, en dat waren er veel. Tegen het einde van de middeleeuwen kregen zij steeds meer macht in hun landen, zoals in Frankrijk bijvoorbeeld, ten koste van de keizer. Dit was ook het geval in de Nederlanden.

Vanaf de veertiende eeuw maakten daar de Franse hertogen van Bourgondië de dienst uit. Pas aan het einde van de vijftiende eeuw wist weer een keizer directe macht te krijgen over Nederland. Dat was Maximiliaan van Habsburg, de overgrootvader van de Spaanse koning Filips II. Onder de laatste brak in Nederland het verzet uit tegen de overheersing van het keizerrijk.

Na de Tachtigjarige Oorlog maakte Nederland zich met de Vrede van Münster (1648) niet alleen los van Spanje, maar ook officieel van het Heilige Roomse Rijk. Het Rijk bleef daarna nog door bestaan, maar verloor steeds meer aanzien. De komst van Napoleon in Europa betekende het definitieve einde van het rijk.