Sinds een paar weken kom ik op stations een slogan tegen die me aan het denken zet: ‘Ik betaal niet graag voor zorg die ik niet gebruik’. Het betreft de aanprijzing van een jongerenproduct, een simpel basispakket voor een lagere prijs. We zien foto’s van studenten, de naam van het pakket is fonetisch gespeld (‘zekur’) want dat lijkt op jongerentaal en er staan afwegingen bij als: huur betalen snap ik, maar premies ophoesten voor zaken waarvan ik geen gebruikmaak, daar begrijp ik niets van.

Wie googlet, merkt dat vooral ouderen schande spreken van deze slogan. Ze vinden het sprekend voor het hedendaagse individualisme; jongeren zijn materialistisch en denken alleen aan zichzelf. Die ouderen zijn dan ook al tientallen jaren gewend om op hun loonstrook behoorlijke percentages naar ondoorzichtige afkortingen te zien verdwijnen. Jongeren niet, die profiteren gewoon van de lage premie.

Ik kan daarom moeilijk een treffender beeld voor het nieuwe denken over de verzorgingsstaat geven dan deze posters van glimlachende jongeren die aangeven toch zeker niet voor anderen te betalen. Ze laten zich niet leiden door idealistische ideeën over solidariteit of collectieve risico’s, ze zijn rationele consumenten van zorg.

Hebben ze gelijk? Nederland is al decennialang het meest verzekerde land ter wereld. We dekken ons hier in tegen alle mogelijke tegenspoed. Jongeren doen als enige wat het idee was achter het zorgstelsel: overstappen naar de goedkoopste aanbieder. Er valt dus best iets voor te zeggen. Om het stelsel betaalbaar te houden, moesten we immers rationeler zorg gaan inkopen. Maar ergens heb ik toch het gevoel dat er als onbedoeld effect iets heel anders ontstaat. Iets dat in de verte nog wel lijkt op de verzorgingsstaat van de jaren zestig en zeventig, maar er weinig meer mee van doen heeft.