In de 13e eeuw begon Graaf Willem II van Holland met de bouw van een Koninklijk paleis. Na zijn dood maakte zijn opvolger, Floris V, de Grote Zaal, die we nu als Ridderzaal kennen, af. De afmetingen waren imponerend en de zaal was een duidelijk symbool van macht.

Tijdens de Republiek werd de Grote Zaal incidenteel gebruikt voor belangrijke vergaderingen, zoals de Grote Vergadering van de Staten-Generaal in 1651. Maar het grootste deel van de tijd fungeerde het gebouw als marktplaats met kraampjes vol boeken en kaarten en voor de trekkingen van de loterij.

In de 19e eeuw werd de Grote Zaal steeds meer verwaarloosd. De Fransen gebruikten de ruimte als exercitieruimte en als paardenstal. Na de Franse Tijd kwam de loterij terug in de zaal, maar de kwaliteit van het gebouw ging zodanig achteruit dat het te gevaarlijk werd. In 1855 verdween de loterij uit de zaal en een tijd lang stond de Grote Zaal leeg.

Halverwege de 19e eeuw ontstond het idee om de Grote Zaal te restaureren en in 1861 werd de originele houten overkapping vervangen door een gietijzeren kap met pijlers. Maar in de jaren daarna bleef de zaal leeg staan en werd deze zelfs als rommelhok gebruikt. Tot dat men besloot tot nog een restauratie.

Deze tweede grote restauratie in de 19e eeuw begon in 1890. De rijksbouwmeester en zijn adviseurs, onder wie de bekende architect Pierre Cuypers, wilden met hun bouwplannen laten zien dat ze trots waren op de Nederlandse geschiedenis. De toekomstige vergaderzaal moest herinneringen oproepen aan het Graafschap Holland, toen ridders en edelen de dienst uitmaakten. In het ontwerp bootsten de architecten de sfeer en de stijl van de laatmiddeleeuwse kastelen na (neogotiek). De open houten kapconstructie werd teruggebracht en deze moest samen met het eikenhouten meubilair en de witte wanden het gevoel geven dat je terugging naar de riddertijd. De vergaderzaal dankte daar dan ook zijn nieuwe naam aan: Ridderzaal.