De Groot was pas vijftien toen hij kennismaakte met diplomatenwerk. Hij bracht met raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt, de machtigste man van Holland, een bezoek aan de Franse koning.

Er was veel werk voor diplomaten. De Nederlandse provincies vochten tegen de Spaanse koning, omdat ze zichzelf wilden besturen. Ook Frankrijk, Engeland en Portugal hadden conflicten met Spanje. De verschillende partijen zagen elkaar op het slagveld en aan de onderhandelingstafel.

Als rechtsgeleerde schreef Hugo de Groot verschillende boeken. Eén van zijn belangrijkste werken was 'Over het recht van oorlog en vrede'. Hierin deed De Groot een voorstel voor regels bij oorlogsvoering. Volgens De Groot mochten landen elkaar niet zomaar binnenvallen. Landen die met elkaar in conflict raakten, moesten eerst proberen de ruzie uit te praten. Eventueel moesten ze een onafhankelijke partij vragen om te bemiddelen.

Naar wapens grijpen was volgens De Groot alleen toegestaan als er geen andere oplossing voor het conflict was. En zelfs dan mochten de strijdende partijen alleen doen wat noodzakelijk was om de vrede te herstellen. Boeren en burgers moesten worden ontzien. Het wreed behandelen van gevangengenomen tegenstanders was niet toegestaan.

De Groot schreef ook het in 1609 uitgegeven 'Mare Liberum', een term die vierhonderd jaar later nog altijd wordt gebruikt voor de internationale wateren. De ideeën van Hugo de Groot zijn eeuwenlang en wereldwijd toegepast. Elementen uit zijn theorie zijn bijvoorbeeld terug te vinden in de eerste grondwet van de Verenigde Staten en in Universele Rechten van de Mens.