Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk van Oranje had in 1849 weinig zin om zijn vader Willem II op te volgen. Hij vond de nieuwe Grondwet van 1848, waarin de macht van de koning was beperkt, veel te liberaal. Bovendien had hij zich nog nauwelijks met staatszaken bemoeid.

Al snel kreeg de koning ruzie met politici. Willem III deed alsof er helemaal geen Grondwet bestond. Zelfs de meest conservatieve ministers wist hij te beledigen. Er volgde een reeks conflicten, die soms zelfs tot nieuwe verkiezingen leidde. Maar uiteindelijk moest Willem III erkennen dat hij als koning naar de politiek moest luisteren. Daarna verloor hij langzamerhand zijn belangstelling voor het regeren.

Willem kreeg de naam een bruut te zijn, met een voorliefde voor de jacht, drank en vrouwen. Het huwelijk met zijn nicht Sophie van Württemberg, waar drie zoons uit voortkwamen, was ronduit ongelukkig. De Europese vorstenhuizen zagen hoofdschuddend hoe Willem zich onmogelijk maakte. 'Die verschrikkelijke dronken koning' zoals koningin Victoria hem noemde, kreeg in Nederland de spotnaam 'Koning Gorilla'.

Toen Sophie in 1877 overleed, wilde Willem al na drie maanden hertrouwen met een Franse operazangeres. Maar dat ging het kabinet te ver en het huwelijk ging niet door. In 1879 trouwde Willem III met de veertig jaar jongere Duitse prinses Emma. Een jaar later beviel zij van prinses Wilhelmina, het enige kind dat Willem III overleefde. Toen de koning in 1890 stierf, liet hij de monarchie in diepe crisis achter.