De Verenigde Oostindische Compagnie, de VOC, had veel te danken aan avonturier Cornelis de Houtman. Hij reisde als eerste Nederlander naar Indië. Ook was hij niet te beroerd bij de Portugezen te spioneren.

'De eerste schipvaart': zo heette de expeditie die Cornelis de Houtman maakte naar Indië. In april 1594 vertrok hij met vier schepen naar Bantam (tegenwoordig Banten), een stad op Java. De opdracht kwam van de 'Compagnie van verre', een van de voorlopers van de VOC. Het vermoeden bestond dat er goud te verdienen viel aan de handel in oosterse specerijen, die tot dan toe volledig in handen van de Portugezen was. De kooplieden die achter de reis zaten, deden grondig voor onderzoek. Zo stuurden zij schipper De Houtman naar Portugal om te spioneren. Hij kwam terug met illegaal verkregen zeekaarten.

Hoe goed Cornelis de Houtman ook was voorbereid, de reis ging niet van een leien dakje. In juni 1596 kwam de vloot aan in Bantam. Aanvankelijk verliep alles voorspoedig. De Houtman sloot een handelsverdrag met de vorst van Bantam en het wachten was daarna alleen nog op een verse lading peper. Toen ontstond er een conflict over de wisselkoers van het Nederlandse geld. De ruzie liep steeds hoger op: Cornelis de Houtman eindigde zelfs eventjes in de gevangenis. Zodra De Houtman vrij kwam, hezen de Nederlanders de zeilen en sloegen op de vlucht.

Nog een tijdje onderzochten ze de Javaanse kusten, maar er was geen animo meer. Iedereen wilde naar huis. Uiteindelijk keerde Cornelis de Houtman augustus 1597 terug in het vaderland, met nog maar drie schepen en een schamele lading handelswaar. Toch was zijn reis wel degelijk belangrijk: vele handelsschepen volgden zijn voorbeeld. Dit leidde in 1602 ondermeer tot de oprichting van de VOC.