Het was vooral zo’n ‘gewoon’ mens: Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723). De man werkte als boekhouder en landmeter in Delft, maar hij werd bekend door wat begon als een hobby: het bestuderen van dingen door een vergrootglas. Van Leeuwenhoek was al snel niet meer tevreden met die vergrootglazen en maakte daarom zelf heel kleine lensjes die nog véél meer konden vergroten. Die lensjes waren nauwelijks meer dan een druppeltje heel zuiver glas. Hij monteerde dat op een plaatje metaal, waarop hij de dingen prikte die hij wilde bekijken.

Een moderne bioloog kan niets met zo’n Leeuwenhoek-microscoop, maar hij zag er bacteriën mee, luizeneitjes en ander klein spul. En zijn belangrijkste ontdekking deed Van Leeuwenhoek toen hij van alles zag krioelen in menselijk sperma. Hij schreef het allemaal op in brieven die hij naar de Royal Society, de Britse academie voor wetenschappen, in Londen stuurde. Die geloofden er in het begin niets van. Maar al snel bleek dat deze boekhouder inderdaad sensationele dingen kon zien met zijn druppeltjes en Van Leeuwenhoeks naam was gemaakt.

Er zijn aardig wat Van Leeuwenhoek-microscopen overgebleven, maar daarvan zijn er slechts drie van zilver. De verkoper vond zijn onlangs geveilde exemplaar ruim dertig jaar geleden ‘in een laatje’. Hij heeft het destijds voor een tientje gekocht, maar kan nu van de opbrengst leuk leven: de microscoop leverde 350.000 euro op.